close
lilja 4-ever film incelemesi ve analizi

Hüznün, çaresizliğin dibine vurup ruh halinizdeki melankoli seviyesini katbekat arttırmak istiyorsanız doğru yerdesiniz. Yazıyı okumayı tamamladığınızda, kalbinizdeki turnusol kağıdında çıkacak rengin siyah olacağının garantisini verebilirim. Çünkü asidi bazı ayırmıyoruz, ayırdığımız şey salt karamsarlık olacak. Öyleyse vakit kaybetmeden başlayalım.

Bugün, İsveç sinemasının duayeni Igmar Bargman’ın, zamanında en sevdiği genç yeteneklerden biri olan, Tillsammans (Birlikte) filmiyle adını duyduğumuz Lukas Moodysoon’ın çarpıcı bir filmi olan Lilja 4-Ever’ı inceleyeceğiz. 2002 yılında yazıp yönettiği dram/suç türündeki İsveç-Danimarka ortak yapımı olan film aynı yıl Türkiye’de de Daima Lilya olarak çevrilerek yayınlandı. Başrolünde daha önce The Bourne Supremacy (Medusa Darbesi) ve Hipsters filmlerinden tanıdığımız, Rusya’nın tir tir titreten soğuğunda içimizi ısıtacak seviyedeki tatlı gülümsemesiyle aklımıza kazınan Rus oyuncu Oksana Akinshina yer alıyor. Oksana Akinshina bu film için önemli bir faktör çünkü kariyerinde kazandığı 6 ödülün 4 tanesini Lilja-4ever’daki eşsiz performansıyla elde etmiş. Bu sayede 2000’lerin başında kariyerinde pozitif ivmelenme yaşamış. İtiraf etmeliyim ki umut dolu, bir o kadar da çaresiz genç Lilya’yı bir başkasıyla hayal dahi edemezdim. O sebeple Oksana Akinshina, Lilja karakteri için isabetli bir karar olmuş. Filmin arka planı ve oyuncu tercihlerinden biraz uzaklaşarak, filmin kültleşen yapısına odaklanırsak eğer, Imdb’den 42.000 kişinin katıldığı oylamada 7.8 puan almış olması filmin ne kadar başarılı olduğunu gözler önüne seriyor.

Lilja 4-ever Hikayesi

Film, Rammstein’ın ruha dokunmanın ötesine geçip ruha tekme tokat atan Mein Hertz Brennt şarkısıyla oldukça etkileyici bir başlangıca sahip. Müzik başlar başlamaz, Lilja olduğunu tahmin ettiğimiz karakteri bir köşede beklerken görüyoruz. Dikkatimizi ilk çeken kısım ise kuşkusuz, yüzündeki morluklar oluyor. Yüzündeki mor rengin tek nedeninin birisi tarafından darp edildiğinin olmadığı aşikar. Lilja için umutsuzluk, çaresizlik ve yalnızlığın rengiydi mor. Fiziksel acı hiçbir şey ifade etmiyordu sanki. Bunu yüzünden okuyabilmek kaçınılmazdı. Lilja bir anda çaresizce koşmaya başlıyor. Nereye gittiğine dair bir fikri yok muhtemelen. Hızını arttırıp üst yola yaklaşıyor ve akan trafiğe bir anlık bakıyor. Kararının ne olduğunu henüz bilmiyoruz çünkü sahne değişiyor ve film tam bu noktada başlıyor…

Filmi konusu itibariyle genel anlamda ele alacak olursak Lilja karakteri için üç dönüm noktasından söz edebiliriz. İlki annesinin sevgilisiyle Amerika’ya taşınıp Lilja’yı hayatından ekarte etmesi. İkincisi arkadaşı Natasja’nın kendi çıkarları doğrultusunda zor duruma düşmemek için Lilja’yı kullanması. Üçüncüsü ise hayatının beyaz atlı prensi olduğuna inandığı sevgilisi Andrej’in onu kandırıp alı koyması ve seks işçisi olarak çalıştırmaya zorlaması. Her nokta Lilja için kaçınılmaz sona sağlam bir temel hazırladı. Biz de bir izleyici olarak bu bölümleri tek tek inceleyeceğiz.

1.Bölüm: Beni bırakma, anne

Hayatının fırsatını yakaladığını düşünen 16 yaşındaki Lilja, Amerika’ya taşınmak için hazırlıklara başlar. Durumu arkadaşlarına heyecanlı bir şekilde anlatır. Ancak annesi tarafından terkedilince içinde bulunduğu düşten uyanır. Annesi Lilja’nın çaresiz yakarışlarına fazla ilgili davranmaz arabaya binip gider, onu kardeşi Anna’ya emanet eder. Lilja’nın kum saati işte tam bu noktada tersine çevrilir.

2.Bölüm: Beni etkilemeyecek olan nedir, Natasja?

Teyzesi Anna tarafından evinden çıkarılan Lilja az masraflı, izbe ve köhne bir apartman dairesine gönderilir. Tüm bu olumsuz koşullarda yalnızlığını Natasja ve diğerleriyle giderebileceğini düşünür. Natasja ile barda gönlünce eğlenir. Natasja ailesinden gizli seks işçiliği yapar, babası parayı bulunca suçu Lilja’ya atar. Savunması ise “Senin ailen yok. Bu seni etkilemeyecekti Lilja” olur. Bu durumun Lilja’nın hayatını ne kadar etkileyeceğine dair Natasja’nın en ufak bir fikri yoktu. Herkes tarafından suçsuz yere aşağılanıp dışlanan Lilja’nın çevresinde sadece 12 yaşındaki evsiz Volodja kalmıştı.

3.Bölüm: Yakında görüşecek miyiz?

Annesi ve teyzesinden ekonomik anlamda umduğu desteği alamayan Lilja bu sefer gerçekten seks işçiliği yapar. Bu yolla elde ettiği bir miktar para ile Volodja’yı mutlu etmeye çalışır. Yiyecekler ve doğum günü hediyesi olarak bir basketbol topu alır. Onun yaşamına bir anda dahil oluverir. Bara gittiği bir gecenin sonunda eve doğru ilerlerken arabayla yanından geçen Andrei ile tanışır. Andrej, Lilja’yı evine bırakmayı teklif eder ve Lilja bunu kabul eder. Ardından sevgili olurlar. Andrej ile eğlenceli vakit geçiren Lilja başka bir düşün içinde bulur kendini. Andrej ona İsveç’te yaşam standartlarının çok iyi olduğunu söyler, Rusya’daki vasat yaşamı hak etmediğine ikna eder. Kendisi ile İsveç’te yaşamayı önerir. İyi bir iş, iyi bir ev yani genel anlamıyla mutlu bir yaşam vaadinde bulunur. Volodja ise bunların yalan olduğunu, Andrej’nin Lilja’yı kandırdığını söyler. İsveç’e yolculuk edecekleri sabah Andrej, hasta büyükannesini son bir kez görme şansının olduğunu bu sebepten onunla yolculuk yapamayacağını, yanına 2 gün sonra geleceğini söyler. Lilja’nın ardından yalnız kalan zavallı Volodja her zaman yanında bulundurduğu bir kutu ilacı içer ve yaşamına son verir.

İsveç’e giden Lilja, Andrej’in patronu tarafından havaalanında karşılanır. Andrej’in Patronu Lilja’nın pasaportunu alır ve onu bir apartman dairesine götürür, kapıyı üzerine kilitler. İlerleyen günlerde bu adam tarafından şiddet ve tecavüze maruz kalır, fuhuşa zorlanır. Lilja’nın perspektifinden birlikte olduğu erkekleri bir anlık geçişlerle hızlıca görürüz. Hazzın yarattığı, onların yüzlerine yansıyan iğrenç mimikler Lilja’nın içinde bulunduğu duygu durumunun somut halleriydi. Tarif edilemezdi, tamir edilemezdi. Ama kanatlanıp Lilya’nın yanına uçan Volodja’nın cennette basketbol topu tamir edilmişti. Lilja artık yalnız değildi. Volodja, tıpkı duvarına astığı resimdeki melekler gibiydi. Lilja dünyanın o kadar da güzel olmadığına, bu dünya ile işinin bittiğini söyledi Volodja’ya. Bu muhtelemen Lilja’nın son düşüydü.

Filmin en başına dönüyoruz. Andrej’in patronunun elinden kaçmayı başaran Lilja’nın kararını işte bu noktada öğreniyoruz. Lilja kanatlanıp cennete gitmeyi tercih etmişti. Ambulansta kurtarılmaya çalışılan zavallı Lilja’nın Volodja ile son anlarına flashback biçiminde tanık oluyoruz. İki meleğin çatıda basketbol oynadıklarını görüp sona geliyoruz.

Oyuncak bebeğim olsun istiyorum. Boyamak için kalemler ve pembe bir okul çantası….

Lilja 4-Ever

Son Derleme

Kum saatindeki tüm kum taneleri gravite’nin etkisiyle artık zeminde, Lilja da öyle. Çaresizlikten ileri gelen bu zorunlu son beni aşırı pesimist bir havaya soktu. Yaşanan bunca olumsuz şeyin ardından ne yapılabilirdi ki? Durumu Lilja’nın lehine çevirecek en ufak umut kırıntısı kalmış mıydı? Eğer tek bir umut partikülü kalsaydı, Lilja Volodja’nın dediğini onaylar ve daha yaşayacak zamanının olduğuna inanırdı. İyi yaşayabileceği sonsuz bir dünyanın yani cennetin kapıları ardına kadar açılmışken, gerçek dünyada daha fazla acı çekmek anlamsızdı.

Filmi kaç kere izlediğimi hatırlamıyorum. Belli periyotlarda izleme ihtiyacı hissettiğim oluyor. Nedeni de böyle hayatların yaşanıyor olma ihtimalinin olduğunu görüp, kendi hayatımın daha az kötü ve acılı olduğuna kanaat getirmemdir bir yerde. Bu filmi izleyen her kesimden insan eminim böyle düşünmüştür yani bir bakıma ego tatmini.

Zannediyoruz ki bizi hayata bağlayan yegane unsur biyolojik organizmamız. Organlarımız, dokularımız, hücrelerimiz daha da özele indirgersek atomlarımız. Hayır değil. Umutlarımız… Bu film anlatmaya çalıştığımı ispatlar nitelikte çarpıcı mesajlar barındırıyor. Bir kişi sizi bıçakladığında kan kaybından ölebilirsiniz. O kişi katildir, siz ise maktul. Başka bir kişi sizin umutlarınızın boğazını sıkıp nefessiz bıraktığı takdirde de ölürsünüz. Ben hiçbir fark görmüyorum. Eylemler tamamen aynı yalnızca yöntem farklıdır. İşte ölüyorsunuz dolaylı ve dolaysız olarak…

Hatice Yüksek
Kocaeli Üniverstiesi / Harita Mühendisliği
htceyksk@gmail.com

Tags : İncelemesinema
akol

The author akol

Leave a Response

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.